Stadswandeling over de Waalkade, oostelijk deel


Kaartje voor Waalkade oost èn west
Kaartje voor alleen deze wandeling (Waalkade oost)

Looprichting

A. Deze wandeling begint met bolletje 15, omdat we ervan uitgaan dat je eerst de Waalkade west wandeling hebt gelopen. Die eindigt met nummer (14) op de fietsbrug de Snelbinder. Natuurlijk kun je deze wandeling ook zonder combinatie maken.

B. Loop je de wandeling in aansluiting op de Valkhofwandeling loop hem dan in omgekeerde richting. Begin dan onderaan bij Nationaal Fietsmuseum Velorama (24)

Gemeenschappelijke start voor beide Waalkadewandelingen

Klik hier om te beginnen

Om te beginnen

Start op de Blauwe Steen, midden op het kruispunt van wegen dat de stad eeuwenlang in vier kwartieren verdeelde. Je vindt de blauwe steen op de hoek met de Jumbo City/ LaPlace, parfumerie Douglas, H&M en café restaurant Biessels (met de vulpen lichtreclame tegen de gevel op de hoek) ( Maps of   .

Loop van hier tussen Café Biessels en H&M de Grotestraat in, eeuwenlang al de belangrijkste verbindingsweg tussen boven- en benedenstad.

♦ Aan je rechterhand ter hoogte van het straatje rechts zie je een muursteen met een ster in de gevel. Het huis Die Sterre wordt al in 1399 genoemd. Wat je ziet, is de oorspronkelijke gevelsteen.

Grote straat 33: Philips en Marx

(1) Op deze plaats (nu nummer 33) woonde Nanette Salomons Cohen die in 1785 trouwde met Isaac Heijmans Presburg. Deze twee kregen twee dochters: Henriëtte en Sophie.

Henriëtte, die hier werd geboren, trouwde met Heinrich Marx (1814). Hun zoon Karl werd wereldberoemd met Das Kapital. Dat is al bijzonder, maar het aardigste is nu dat haar zus Sophie trouwde met Leon Philips (1820). Hun zoon Philip stichtte samen met kleinzoon Gerard in 1891 de Philips gloeilampenfabriek in Eindhoven.
 
Het Marxisme en de multinational Philips, in alles hun tegengestelde, hebben dus, uiteindelijk dezelfde, Nijmeegse, wortels! Niet direct, maar toch.
Veel huizen in de Benedenstad hadden een naam. Dit huis heette Het Swerte Schilt.
Loop verder naar beneden. Als je bijna aan het eind bent zie je in de straat rechts, net om de hoek, een mooie muursteen, gewijd aan Arnold Kelfken, burgemeester, naar wie het Kelfkensbos is vernoemd.

(2) Onderaan de Grotestraat, in de coupure van de waterkering, zie je hoe al sinds mensenheugenis de benedenstad werd afgesloten bij hoog water: door twee (toen) houten schotten met paardenmest ertussen. Nu is de waterkering een staaltje van techniek, delen ervan zijn verzonken in de grond en komen alleen naar boven als de waterstand dat nodig maakt. De meter die je hier ziet, geeft de actuele waterstand van de Waal aan.

Loop vanaf de waterkering in de Grotestraat (2) zo'n 150 meter naar rechts richting oosten, richting Waalbrug.

De Waterwolf en de Aquanaut

Na zo'n 150 meter vind je op de kade het beeld van de Waterwolf en de Aquanaut. De Waterwolf staat voor de dreiging van het water in de Waal en de ruimte die het kreeg door de aanleg van de Spiegelwaal (achter het eiland dat je aan de overkant ziet liggen). Lees hier meer over de Waterwolf. Het verhaal voor de kinderen is te beluisteren bij het paaltje in de buurt van het beeld.

Loop nu de trappen op en tussen twee restaurants door via het pleintje naar de Steenstraat. Loop dan eerst naar rechts de Steenstraat in. Over het Besiendershuis recht tegenover je vertellen we zo meer.

Hier is het Brouwershuis, Steenstraat 22. Er waren brouwerijen te over in Nijmegen, in elke Middeleeuwse stad eigenlijk. Bier was gezonder dan het vaak vervuilde water en het was een belangrijke bron voor de belastingen. In Nijmegen werd belasting geheven op zowel de grondstof hop als op het eindproduct, het bier. Bier van buiten de stad werd extra belast om de eigen brouwerijen te beschermen. In dit pand was het Brouwersgilde gevestigd, een heel belangrijk gilde in Nijmegen dat, met een korte onderbreking, van 1562 tot 1771 heeft bestaan.

Op de latei boven de ingang staat een voor een brouwersgilde best vrome spreuk: "Wie in den Heer neemt sinen lust, die leeft in sinen staet gerust". Vrij vertaald als: Wie in de Heer leeft, heeft weinig om zich zorgen over te maken. Het jaartal 1621 is van een ingrijpende verbouwing van dit 16e-eeuwse pand.

 Loop terug naar bolletje (16): het Besiendershuis op Steenstraat 26. Dit pand is ook 16e eeuws, uit 1525 om precies te zijn. Hier woonde de Besiender, die namens de stad de tolgelden op de Waal inde. Als je meedoet aan een wandeling van Het Gilde kun je soms binnen een kijkje nemen. Het Besiendershuis heeft nu een culturele functie.

 (17) Lieve Vrouwentrappen. Voordat na de oorlog het Groene Balkon werd aangelegd liep op de plaats van deze trappen het Liever Vrouwengasje dat uitkwam bij het poortje waar we zo dadelijk komen: het Besienders- of Lieve Vrouwenpoortje, ook wel het Lossertspoortje genoemd.

 (18) Links naast het Besiendershuis kun je in de gevel van het buurpand een stuk van de Romeinse muur die hier stond bekijken. In het metselwerk is aangegeven hoe hoog die toen was. Deze muur liep een heel eind richting oosten door. In de onderdoorgang van het Casino iets verderop, aan de linkerkant in een soort etalage en in De Bastei vind je er meer overblijfselen van.
Het straatwerk hier laat zien hoe steenstraten er in de Middeleeuwen uitzagen (als ze niet al onder dikke lagen afval waren verborgen). In een inscriptie op de gevel vraagt de auteur zich af hoe de stad er toen moet hebben uitgezien.

Besienderspoortje

 (19) en (20) De Besienderspoort is het huis dat tegen de hoge muur rechts is gebouwd. Als je door de spijlen van de poort aan de straat kijkt, kun je de onderdoorgang van het poortje zien. Hij ligt nu voor het grootste gedeelte onder de kade, omdat die door terugkerend hoog water meerdere keren moest worden opgehoogd.

Als je even omloopt en om de hoek door de ramen van het restaurant aan de kade kijkt, zie je bijna helemaal rechts het bovenste stuk van het poortje in de gevel terug . Links daarvan is bovendien een gedenksteen van de grote overstroming van 1861 nog te zien.

Hypocaustum

 (21) In een venster onderaan de hoogwateropgang naar de boveningang van het Casino ( rondje rechtsonder op de foto) liggen restanten van een hier in 1985 ontdekte Romeinse vloerverwarming: een hypocaustum. Uitleg vind je er bij.

  Loop je verder naar het westen, dan zie je hier aan de lage wal langs het water een kunstwerk (22) dat het van beweging moet hebben: jouw beweging. De palen die een beetje lukraak lijken te zijn geplaatst vormen afhankelijk van de hoek waarin je ze bekijkt Romeinse cijfers. Probeer er een paar te ontdekken door er langs en omheen te lopen. Natuurlijk verwijst dit naar het rijke Romeinse verleden van Nijmegen en speciaal de Romeinse haven die hier moet hebben gelegen. Van Ari Berkulin, 1995

De Bastei (23)

Draai je even om richting bebouwing. Tussen de pandjes aan de overkant van de kade staat een brede toren. Het is een bastei en De Bastei heet ook het museum annex natuurcentrum dat erin in gevestigd.
De ingang van De Bastei is aan de achterkant van de kadebebouwing. Loop links van het Casino de brede straat in. Direct links naast de Veerpoorttrappen is de ingang.

Wat is een bastei?

Een bastei

"Een bastei is een grote hoefijzervormige lage toren in de ommuring van een stad of kasteel, naar oorspronkelijk ontwerp van Albrecht Dürer. Een bastei was voorzien van overwelfde kanonkazematten voor grachtsbestrijking en van geschutopstellingen op het bovenvlak en kan gezien worden als de voorloper van het bastion." Stichting Menno van Coehoorn

Ook van de site van de Stichting Menno van Coehoorn de bijbehorende afbeelding van de heer Chris Weber:

De Bastei

Binnenin onze "De Bastei" kun je zien hoe een bastei er van binnen uitzag en door de gangen lopen die rondom uitmondden in de nissen vanwaaruit kon worden geschoten.

De ingang van De Bastei vind je door tussen het Casino en het rijtje panden met de toren te lopen vlak naar de Veerpoorttrappen aan de linkerkant.

In 1987 kwam er bij de sloop van enkele panden aan de oostzijde van de Waalkade een naar later bleek uit tenminste 1526 daterende verdedigingstoren tevoorschijn die ook nog eens een in Nederland zeldzame bastei bleek te zijn.

Dat hier deze toren moest hebben gestaan was wel duidelijk, want er zijn vele afbeeldingen van, maar niet of nauwelijks bekend was dat hij nog aanwezig was.

Als je aan de voorkant tegen de toren aan kijkt, zie je duidelijk dat hij gebouwd is volgens het door Albrecht Dürer uitgevonden principe. Aan de toren was een arkeltorentje gebouwd dat op alle afbeeldingen te vinden is. De vervaarlijk uitziende glazen uitbouw  die nu aan de toren geplakt zit, is daar een verwijzing naar.

"Dit soort minitorentjes waren heel gebruikelijk op rondelen en stadsmuren. Van hieruit kon men relatief veilig naar beneden en langs de stadsmuren kijken en schieten naar een eventuele vijand. Soms zaten er zelfs kijkspleten in de vloer van deze torentjes om recht naar beneden te kunnen schieten. Dank aan Marcel Degen op Facebook (groep Oud Nijmegen) die ook voor de afbeelding van de toren zorgde.

Wat is er te zien en te doen in De Bastei?

In De Bastei kun je lopen door de fundamenten van woningen, kelders en gangen en langs stadsmuren van 20 eeuwen geleden tot nu. Verder wordt er het ontstaan van het landschap rond Nijmegen, de stuwwal uitgelegd en zijn er talloze opgezette dieren en gevonden fossielen te vinden, waaronder de 40.000 jaar oude mammoetschedel. Er zijn ook wisseltentoonstellingen en bovenin is er een café met terras waar je iets lekkers kunt drinken en snoepen en kunt genieten van het schitterende uitzicht. De website van De Bastei is www.debastei.nl

Nationaal Fietsmuseum Velorama (24)

Aan de kade vind je, naast de toren van de bastei het nationaal fietsmuseum Velorama en hotel Courage.

Haven met historische schepen (25)

Tegenover Bastei en Velorama kun je historische schepen bekijken in de Lindenberghaven. De haven is aangesloten bij de Schepencarrousel. De meeste schepen worden van tijd tot tijd door andere vervangen. Dat geldt niet voor bijvoorbeeld de Zeester, het enige nog varende Groningse potje met een kosterkont. Een coaster met geschiedenis. Het vervoerde ooit geallieerden vanuit Duinkerke naar het Engelse Ramsgate. *

Bruggetje naar de Stadswaard (26)

Als je nog een stukje natuur mee wilt nemen loop dan op het lage gedeelte naast de haven onder de Waalbrug door. De boogbrug leidt naar de Stadswaard, een hit nu de Waalstrandjes zo druk worden bezocht en steeds meer mensen de natuur rond de stad ontdekken. Van hier trek je de Stadswaard en de Ooij in. Je bent hier gast en geef vooral de dieren niet teveel aandacht.

Afbeelding van de Lindenberghaven van Jan-martijn Verlaan via Pixabay

  • Terug via de Waalkade, lekker langs het water?
  • Eventueel de Waalkade west wandeling doen?
  • Mocht je van hier naar de bovenstad willen, het Valkhof en omgeving bekijken, ga dan naar de Valkhofparkwandeling. Je komt uit bij de kapel via de Veerpoorttrappen bovenaan linksaf of links langs de Basteireceptie en dáár de trap omhoog. Je komt uit bij de St. Nicolaaskapel waar een TourToDo rondleiding door het park start. Meer info op de Valkhofparkwandeling pagina

LINKS: Waalkadewandeling westelijk deel | Wandelen aan de overkant: de Spiegelwaal | Meer over de Waalbrug

* Dank aan Floor Snijders, Facebookgroep Streetview024

Deze pagina werd het laatst aangepast op 27-09-2020.